اصطلاحات محلی
همخوان ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….148
الف…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………153
ب…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..157
پ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………160
ت……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………164
ج…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….167
چ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………170
ح……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………172
خ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………173
د…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….175
ر……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..177
ز……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..179
س………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….181
ش………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….185
ص………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….187
ط……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………187
ع…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….188
غ…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….189
ف…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..189
ق……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………191
ک…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..193
گ…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..197
ل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………201
م…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….204
ن……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………208
و……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..211
ه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..213
ی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………215
فصل پنجم نتیجه گیری
نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..218
پیشنهادها………………………………………………………………………………………………………………………………………………………219
محدودیت های پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………..219
منابع و مآخذ…………………………………………………………………………………………………………………………………………………220
تلفظ واژه ها کلید
آ-
عاâآدم-
عادتژ?ژالهاً –
ع‌aاَبر –
عروسش?شبایiاینع وسط و آخرâبعد –
وداعاوuبودغqغریب-ُ-بُرد –
خوردفfفوتبbبادقqقاشقپpپاروکkکبوترت- طtتیزگgگلث- س صsسوتلlلانهجjجارومmماهیچ-چاپنnنانحhحالوvوالخxخوبه غیر ملفوظeرفتهدdداداِوewشِوز-ذ-ظ-ضzزمیناِیeyحیرانرrرامیyیک
چکیده:
این پایان نامه پژوهشی است درباره فرهنگ عامه مردم منطقه گنجان، یکی از راههای شناخت فرهنگ و ادب هر قوم آشنایی با فرهنگ شفاهی آن است که مکتوب نمی شود بلکه سینه به سینه نقل می شود و فولکلور آن ملت را شکل می دهد هر چند که دامنه شناخت فرهنگ یک قوم بسیار وسیع و متنوع است بنابراین بررسی و ثبت آنان می تواند ما را به ویژگیهای اصلی آداب و رسوم ملتها رهنمون سازد.
یکی از مناطقی که تا کنون درباره ی آداب و رسوم و عناصر تشکیل دهنده ی فرهنگی آن اقدامی صورت نگرفته است محدوده منطقه گنجان از توابع شهرستان رابر می باشد که به دلیل بکر بودن و درعین حال پویایی و تنوع فرهنگی ویژگیهای خاص خود را دارد و بر این اساس موضوع فوق برای نوشتن پایان نامه انتخاب شد که مورد تأیید شورای پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بردسیر قرار گرفت این پژوهش به صورت میدانی انجام شد در تدوین آن از 3 منبع اصلی و 7 منبع فرعی استفاده شده است و دارای 238 صفحه است.
بر این اساس بنده حقیر با ملاقاتی که با بسیاری از افراد پیر و مسن منطقه داشته ام و بسیاری از آداب و رسوم این منطقه هم چنین حدود 900 کلمه از کلمات گویش منطقه گنجان را در این پایان نامه گردآوری کرده ام.
واژگان کلیدی در این تحقیق شامل: کلمات گنجان، فرهنگ عامه، دوبیتی، لالایی، اصطلاحات محلی می باشد.
مقدمه
در زمان گذشته که نیاز یک روستایی در درون روستا برطرف می شد و نیازی به ارتباط با شهر نبود اما اکنون اگر یک فرد روستایی نتواند با افراد شهرنشین ارتباط زبانی و اجتماعی برقرار کند زندگی برای او بس دشوار می گردد.
آری چنین است که لهجه ها و آداب و رسومهای محلی کم کم رنگ می بازند و دیر نپایند که نابود شوند.
اما چیزی که مسلم است این است که این آثار را ثبت و ضبط کرد و این وظیفه ی ماست که مدعیان فرهنگ و زبان فارسی هستیم.
گویش نیز نشانه ای از میراث زبانی هر جامعه به شمار می رود گویش امروزی زبانی است که اگر چه پیوند انسان ها به شمار میرفت و از لطافت و شیرنی خاصی بهره داشت معذالک در دنیای امروز در چمبر زندگی ماشینی و زبان فراگیر رسانه ای گرفتار آمده و آخرین نفس های خود را در کشور زبانی که چنان مهجور افتاده و از یاد رفته و کسی به حمایت از آن بر نمی خیزند.
در چنین وانفسایی هر گامی از سوی دلسوخته ای برداشته شود جای سپاس و تشکر فراوان است.
این تحقیق شامل 5 فصل می باشد:
فصل اول درباره بیان مسأله، اهمیت و ضرورت تحقیق، اهداف و تحقیق و وفرضیه ها
فصل دوم توضیح در مورد روستا و موقعیت جغرافیایی
فصل سوم جمع آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آن
فصل چهارم درباره گویش محلی، دوبیتی، لالایی، چیستان، داستان، مراسم واعیاد، عقاید و باورها، غذاهای محلی و پوشاک می باشد.
فصل پنجم شامل: نتیجه گیری و محدودیت های پژوهشی است.
فصل اول
کلیات تحقیق
بیان مساله
در روزگاری که رسانه ها و وسایل ارتباط جمعی به قدری گسترش پیدا کرده که حتی پیران ما دیگر ان گویش های شیرین زبان محلی و آداب و رسوم را کمتر بکار می برند در گذشته نیازهای یک روستایی در درون روستا بر طرف می شد اما اکون یک فرد روستایی اگر نتواند با شهرنشینان ارتباط زبانی برقرار کند زندگی برای او دشوار است و همچنین است که لهجه ها و آداب و رسوم محلی کم کم رنگ و بازند و نابود می شوند. فرهنگ عوام در زبان فارسی معادل کلمه ی بن المللی فولکلور است که مرکب از دو جزء folk و دیگری lore می باشد و معنی آن دانش عوام است که مرحوم هدایت آن را فرهنگ توده می نامند و به طور مفصل در مجله سخن آورده است.
از نظر دیوید کریپستال گویش شفاهی مطالعه ی نظام مند همه صورت های یک گویش به خصوص از جمع گویش های یک منطقه است علم زبان شناسی اساسا به مطالعه ی زبان می پردازد و گویش شفاهی یکی از شاخه های معتبر زبان شناسی است که مسائل مربوط به گویش ها و قواعد حاکم بر آنها را در زمینه ی صرف و نحو- واج شناسی و … مورد بررسی قرار می دهد
غالب لهجه ها و گویش های ایرانی تا کنون در قلمرو خود باقی مانده و گوویشوران آنها در همان مناطق به آنها لهجه ها سخن می گویند علت بقای این لهجه ها و گویش ها علاقه ی شدید متکلمان نسبت به آن زبان ها دور بودن آن ها از مردم شهرهای مجاور و کم سواید است.
ولی با دفع علل مزبور مخصوصا با ایجاد طرق ارتباط و داد و ستد مردم کوهستان ها و دهها یا اهالی شهرها در روابط آنان با ساکنان پایتخت کشور و از همه مهم تر رواج تعلیمات عمدی و زبان و لغت ایران بر زبان و لغت مردم شهرستان ها غلبه می کند و به تدریج آنها را به سوی نابودی سوق می دهد
در راستای تحقق این آرمان بخشی از پژوهش حاضر با هدف تدوین واژه نامه ی گویشی در ارتباط با گویش منطقه گنجان شهرستان رابر استان کرمان تدوین و ارائه گردیده است.
اهمیت و ضرورت تحقیق
در حالیکه فرهنگ عامیانه برترین و بهترین تشخیص برای شناخت زندگی عقاید و رسوم یک منطقه می باشد بر هر ایرانی واجب است که گویشی از این زبان و فرهنگ را زنده بدارد و هر کدام از ما در این راه خشتی بنهیم یا سدی بسازیم و از ورود فرهنگ های بیگانه و نابودی فرهنگ غنی ایران زمین جلوگیری کنیم.
اهداف تحقیق

1-بررسی ادبیات و فرهنگ عامیانه منطقه گنجان
2-بررسی و شناسایی منطقه از نظر جغرافیایی تاریخی
3- شناسایی و آداب و رسوم که شامل مراسم سوگواری، لالایی، ترانه ها و … می باشد.
4- ثبت میراث و ازگانی گنجان برای پاسداری از این میراث
5- بررسی در حوزه واژگان در ارتباط با جغرافیای زبانی منطقه گنجان
6- ارائه ی مواد زبانی اصیل از یکی از مناطق زبانی ایران به دست اندرکاران و صاحب نظران مسائل زبانی
پرسشهای تحقیق:
بر این اساس چند پرسش هنگام طرح مسئله درصد نظر نگارنده بوده اند:
1-چه سنت ها و آداب رسومی داشته اند؟
2- به چه طریق روزگار می گذراندند؟
3- به چه دلیل تا کنون به گذشتگان آن طور که باید و شاید توجه نشده است؟
4- اشعار و دوبیتی ها در این منطقه چه جایگاهی دارند؟
5- دیگر این که شیوه ی زندگی کردن و دشواری ان در اصلاح امور آنان چه بوده است؟
فرضیه ها
1-احتمال دارد مردم این منطقه دارای فرهنگ عامیانه و گویش خاص خودشان باشند.
2- فرض بر این است مردم این منطقه ادبیات عمومی به خود را داشته باشند.
3- ممکن است قصه ها و افسانه ها منحصر به خودشان باشد
4- شاید مراسم ها و جشن های آنها به شیوه ی خاص خودشان باشد
فصل دوم
پیشینه تحقیق
1-اسفندیارپور، هوشمند،1384، تاریخ بافت کرمان، مرکز کرمان شناسی
2-مرحوم علامه دهخدا یک سری از مقالات روزنامه صوراسرافیل- چرند و پرند و امثال و حکم را به زبان عامی نوشت.
3- آقای امید قلی امینی کتاب فرهنگ عوام را به زبان محاوره منتشر نمود
4- مرحوم صادق هدایت با کتاب ارزشمند نیز گلستان فولکلور را به طور همه جانبه به ما شناساند
5- آقای سید محمد علی جما زاده کتاب یکی بود یکی نبود را به زبان عامیانه به رشته تحریر در آورد.
6- آقای مهندس رضا گنجه ای هفته نامه بابا شمل را نوشت
7- مرحوم کوهی کرمانی نیز به تشویق و راهنمایی شادروان ملک الشعرای بهار اقدام به چاپ 700 ترانه و 140 افسانه نموده است.
8- بعضی از مطالعات انجام شده در استان کرمان پیرامون فولکلور
1-ستوده، منوچهر، فرهنگ کرمانی، فرهنگ ایران زمین 1355
2- موید محسنی، معماری، فرهنگ عامیانه سیرجان مرکز کرمان شناسی 1381
3- برومند، سعید جواد واژه نامه گویش بردسیر مرکز کرمان شناسی 1370
4- فرهادی راد، یوسف، بررسی ریشه شناسانه گویش بافت مرکز کرمان شناسی 1380
5- نیک نفس، اسلام، بررسی گویش جیرفت و هنوج مرکز کرمان شناسی
6- پورحسینی، ابوالقاسم فرهنگ مردم کرمان 1353 البته تحقیقات دیگری نیز صورت گرفته که اینجانب از نامه نگارنده آنها مطلع نبوده تا در این تحقیق ذکر نمایم.
در مورد پژوهش انجام شده در مورد منطقه گنجان باید گفت که اولین قدم را پزوهشگر تحقیق حاضر برداشته و تا جایی که نکارنده اطلاع دارد در این مورد هیچ گونه تحقیقی انجام نشده است.
وجه تسمیه
وجه تسمیه به دو صورت است در فرهنگ دهخدا معنی گنجیدن در مکان یا محلی جای گرفتن اما در فرهنگ عوام هم به این صورت است که عده ای به دنبال پیدا کردن گنج بودند در این منطقه ونام گنجان که بعدا به صورت امروزی گنجان تلفظ می گردد. جایی که خاکش عنبرین ومشکبار است
جایی که ابش چون گلاب نقره واراست
خوانند نامش گنجان همتا ندارد
شهر شجر شهر هنر شهر ثمار است
شهر شهیدان شهر خوبان شهر باران
شهر شقایق شهرگل شهر بهار است
گنجان قدیم به روایت جغرافیای ایران در سال 1320
گنجان ده کوچکی است از دهستان رابر بخش بافت شهرستان سیرجان ،سه راه مالرو جواران به رابرواقع شده است هوای ان سرد وسکنه ان 300تن است اب ان از قنات تامین می شود .محصول ان غلات حبوبات شفل اهالی زراعت وراه ان مالرواست،فرهنگ جغرافیای ایران جلد 6
موقعیت جغرافیایی
هروقت صحبت از روستاهای پلکانی با آن معماری زیبا و خاصش که می شود همه به یاد ماسوله و ابیانه می افتیم .اما تا به حال از خود پرسیده ایم ایرانی که چهارفصل را دارد مگر می شود فقط دو روستا با این نوع خاص ظاهری را داشته باشد ؟ بد نیست با ما همراه شوید تا این زیبایی ها را بیشتر بشناسید و بدانید همه ایران پر از جذابیت های خاص به گونه های مختلف است.
روستاهایی که همگی در دامنه کوه ها خود را نمایان کرده اند و زیبایی های کوهستانی به آن ها رنگ و لعابی داده است که از رفتن و زندگی کردن در آنجا لذت می برید.جذابیت های این روستاها به حدی است که..
هر گردشگری را محو تماشای خود کرده و آنها را به سمت روستاهای پلکانی کشانده است.
آری این روستای پلکانی زیبا و جذاب گنجان می باشد که جمعیت این منطقه 1448 نفر می باشد این روستا دارای 1 خانه بهداشت و 2 مسجد و 1 حسینیه و 1 سالن ورزشی برای آقایان می باشد 4 مدرسه، 1 مدرسه راهنمایی و 3 مدرسه ابتدایی می باشد.
آب و هوای این منطقه کوهستانی در تابستان 26 درجه بالای صفر در زمستان 15 درجه زیر صفر است.
گنجان از سمت شمال به کوه شاه ولاله زار شمال غربی به سیه بنوئیه ازغرب به ننیز ازجنوب به گلینوئیه از جنوب شرقی به جواران وباب گلوئیه ازسمت شرق به راین واز شمال شرقی به شیرینک وچهار تاق منتهی می شود.
روستای گنجان بعد از گذشتن از روستاهای ننیز و سیه بنوئیه و عبور از جاده ای پر پیچ و خم از بین باغ ها و درختان گردو، روستای پلکانی و زیبای گنجان چهره نمایی می کند. این روستا در بین کوه های که بیشتر سال پوشیده از برفند حصار شده است.این روستا مردمانی خون گرمی دارد که با عشق از روستاییان میگویند. گنجان دارای آب و هوای سردی درزمستان و هوای معتدلی در تابستان است. که به خاطر هوای دلپذیرش در بهار و عید نوروز پذیرای جمع کثیری از مهمانان نوروزی است.
مسیر گردشگری رودخانه گنجان وگلینوئیه: در ضلع شرقی روستای نمونه گنجان و9 کیلومتری شهرستان رابر رودخانه فصلی گنجان قرار دارد که از رشته کوههای هزار ولاله زار سرچشمه میگیرد اطراف رودخانه را مزارع سرسبز کشاورزی و درختان تنومند گردو وصنوبر احاطه نموده است وترکیب رود،چشمه ها،مزارع کشاورزی وکوههای اطراف یک دره بسیار دیدنی را به وجود آورده که هوای خنک بهار وتابستان ،زلالی آب و آواز پرندگان این منطقه شما را بیشتر از یک بار به دیدن این تفریحگاه ترغیب می کند
مناطق ییلاقی وعشایری روسکین ،گشکین وصغدین وآبدر این مناطق زیبا را با خودروی سواری نمی توانید ببینید ولی با وانت میتوان رفت زندگی بی آلایش عشایزی،کاروانسرای قدیمی شیرزاد وهوای دلنشین وطبیعت بکر این مناطق ارزش دیدن را دارد به علاوه اگر طالب عسل خالص محلی،کشک،دوغ،ماست،کره وپنیر خوب وطبیعی گوسفندی هستید سفر به این منطقه را از دست ندهید این مناطق گردشگری در فاصله 4 الی10 کیلومتری شرق گنجان قرار دارند ودر مسیر آنها سیاه چادرهای ابل دیداری وکمی متمایل به چپ آبشار زیبای کندغان قرار دارد.مسیر زیبای رودخانه کندر کرنگ،جاده رویایی گیدوا وباقرآباد،مسیر دلربای رودخانه صباباد،دشت حاصلخیز پشته سلیمان همگی در مرکز وغرب گنجان وکشتزار جوبنو درشمال گنجان نیز به سهم خود شما را از مواهب زیبای خداوند بی نصیب نمی کند
گنجان بهشت جنوب شرق ایران را هی است میان بر وکوتاه برای کسانی که در منطقه جنوب شرق طالب طبیعت شمال هستند
دین مردم این روستا اسلام ومذهب آنها شیعه است گویش فارسی تاحدودی محلی دارند شغل اصلی مردم کشاورزی دامداری وزنبورداری است مهمترین محصولات کشاورزی این روستا گردو ،آلبالو گیلاس قیسی پیاز گل محمدی سیب زمینی وهمه محصولات مناطق سردسیر ومعتدل مهمترین محصولات دامی نیز به کشک محلی پنیر روغن گوسفندی تلف کره محلی(مسکه) اسپار ودوغ گوسفندی واز همه مهمتر عسل طبیعی .
محله های مسکونی
تل زرد -سرپشته-ریگی-سرقده-جوبنو-پشت تل-بغل تل-گردن تل-سر مزار -پشته گیدوا-روسکین-صغدین -گشکین.
محله های کشاورزی
گیدوا-پشتو-جوبنو -کله رود-صحوا-عللملکی-گودبنه-گودرزو-چنالن-هفت دانگن-کندر کرنگ-پشته داش-بغله کردیچال-کندر تیل-ششتای شورنگ-گود گردو-کمرا چغی-پشته سرخ-پشته باغ فتالی-ترکنک-پشت چشمه-باغ للو و….
رودخانه های فصلی
?-رودخانه کله رودگنجان?-رودخانه کندر?-رودخانه صباباد(صحوا)?-رودخانه کندغان
جوی های آب
?-جوی تاریخی گنجان(قدمت آن بیش از ???سال میباشد)?-جوی کله کوهی?-جوی پشتو?-جوی صحوا?-جوی کندر کرنگ?-جوی جوبنو?-جوی سوونو?-جوی بادمدان?-جوی چنالن??-جوی ترکنک
طوائفی که در گنجان زندگی میکنند یکی از مهمترین طوایفی که در گنجان زندگی می کنند طایفه ایل شمس الدینی لری هستند که در اینجا به صورت خلاصه در مورد آنان توضیح می دهیم.
سابقه و بیوگرافی ایل لری شمس الدینی ساکنین اصلی و قدیمی گنجان می باشند.
ایل لری از ایلات بزرگ رابر است. که در ابتدا در شیراز ساکن بوده اند بعضی گفته اند در زمان تیمور از شیراز به کرمان نقل وکوچ داده شده اند اگر این حرف درست باشد, باید مربوط به سال ??? ه-ق/???م باشد. که تیمور پس از فتح مازندران از طریق شهریار به جانب عراق حرکت کرد و از بروجرد به طرف خرم آباد آمد .اما بزرگان ایل معتقدند در دوره افشار یه دو برادر به نام های بدر الدین و فخرالدوله به همراهی افراد خود با دولت وارد جنگ شدند این درگیری ها منجر به تبعید به استان کرمان گردید در کرمان دو گروه شدندگروهی در رابر سکونت اختیار کردند که طایفه ای بزرگ شمس الدینی را تشکیل میدهند وجد انها بدر الدین و گروه دیگر در کوه پنج سیرجان هستند که جد انها فخر الدین است .ایل لری مردمی سلحشور وشجاع هستند و روحیه جنگ اوری در انها بسیار بالاست از لحاظ اخلاق مردمی مهمان نواز ساده دل بی الایش واهل صفا هستند .ایل لری ? طایفه وچهار تیره دارد .بزرگترین طایفه شمس الدینی است که جمعیت زیادی را تشکیل میدهد .تیره های آن شهمیرزادی, محمد علی کربلایی و شفیعی نام دارد وهر یک از این تیره ها شامل چند ایشوم است. که تیره های کمالی وحیدری که از طرف پدری لری نیستند ودر قدیم مالیات آنها جز ایل لری بوده و امروزه به دلیل مواصلت ومجاورت با ایل لری جز آنها به حساب می آیند .طایفه شیخ حسینی نیز نژاد لری نیستند, اما به دلیل خویشاوندی وهمراهی با ایل لری جز آنها به شمار می آیند. تشکیلات سیاسی واقتصادی ایل لری بر عهده افراد لایق وکاروان آن ایل بوده است, بزرگ آنها در رابر بدر الدین بوده است ,بعد از او فرزندش شمس الدین ایل لری را رهبری میکرده که بزرگترین طایفه اش با نام او مشهور گشت . در زمانهای بعد مشهدی شیرزاد سر ایل بوده اند .مشهدی شیرزاد ? فرزند داشت که طایفه های شمس الدینی با نام آنها شکل گرفته است.ایل لری به صورت قشلاق وییلاق به سر میبردند. محدوده ییلاق انها مناطق اطراف رابر, کوه رابر, کوه لاله زار ,میر احمد گنجان, سیه بنوئیه, اشکان ,سغدی, آبدر کوه, جواران, باب گلوئیه, جواران, دزدان, زمین انجیر, هنجام, بابید سفلی گشکین ,مبارک شاد, هنگر قلعه دیلم, ابراهیم آباد.
محدوده قشلاق :کوه زهمگان, سرگشتن, جعفراباد, گدار توت, تنگ موردان ,چاه افغان ,بند زردان, چناران, دولت آباد اسفندقه, سرخوئیه, دره گلی ,کلوک، محدوده قشلاق عشایر گنجان.
آداب و رسوم گله‌داری در عشایرگنجان
الف) تهیه فرآورده‌های دامی
براساس تحقیقات به عمل آمده در گنجان به بره و کهره‌های نوزاد و کمتر از یکسال خلمه می‌گویند و کهره‌ها چون می‌توانند بچرند جداگانه به وسیله خلمه چران چرانیده می‌شوند.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ولی بره‌ها تا چهل روز بعد از نوزاد همراه مادر میباشند که از شیر مادر تغذیه کرده و درست و فربه شوند این عمل را بره پی می‌گویند.
از چهاردهم نوروز چوپانان همه روزه پیش از طلوع آفتاب در موقع بیرون 2MASK را به جایگاه دوم می‌آورد زنها باید قبل از آمدن گله مشت زده باشند والا فریاد چوپایان بلند خواهد شد. گله تا ساعت هشت صبح دوشیده می‌شود پس از دوشیدن بزها و میشها تسط زنها کبره‌ها را به داخل گله می‌رانند تا باقیمانده شیرها را از مادرانشان بمکند معمولا مقداری شیر برای میکدن کهره‌ها در پستان بزها باقی می‌گذارند سپس کهره‌ها را از مادرانشان جدا کرده تحول خلمه چران می‌دهند بزها از همان روز اول نوروز دوشیده می‌شوند ولی میش‌ها تا چهل روز بعد از نوروز که بره‌ها را از مادرشان جدا می‌کنند دوشیده نمی‌شوند.
ب) پشم چینی
چهل روز از نوروز پشم چینی انجام می‌شود میش‌ها و قوچ‌ها را پس از شستن اما بزها و نری‌ها را بدون شستن با قیچی مخصوص که به نام “دوکارد DOKARD” میگویند، میچینند.
در عشایر روستای گنجان بره، کاور، میش، شیشک و قوچ را می‌شینه، و به کهره، گیسه، بز، چوش و نری را بزینه و به هر دو گوسفند گویند. در گله‌ای که همه آن میشینه است، تعدادی بز نیز باید باشد چون که بز پیشرو و میش همیشه به دنبال آن می‌رود به گردن بزی که جلوی گله می‌چرد و گوسفندهایی که آخر و دو پهلوی گله می‌چرند زنگوله‌ای میبندند و به گردن بعضی از کهره‌ها نیز زنگوله کوچکی به نام کرکرKOKORU آویزان می‌کنند.
در شب، چوپایان پس از چندساعتی که گوسفندان را چرانید آنها را در یکجا می‌خواباند و خود نیز در میان گله می‌خوابد و برای این که متوجه خطر و گرگ زدگی شود یک سر ریسمانی که تقریبا یک متر دارد، به دست خود وسردیگران را به پای یک گوسفند می‌بندد تا با حرکت ناگهانی حیوان، از خواب بیدار شود.
ج) چوپان بندی
در عشایر گنجان چوپانان بندی روز نودم نود روز بعداز عید نوروز انجام می‌شود و در این مراسم چوپایان متعهد می‌شود در مقابل دریافت مزد یک سال گوسفند را بچراند.
تشکیلات یک خانه عشایری
1- پلاس PLAS از موی بز بافته شده و به طول و عرض 49 متر است بسته به موقعیت مالی صاحب آن، کوچک یا بزرگ می‌باشد.
2- دیرک DIRAK ستون چوبی زیر پلاس
3- کماچه KOMACE تخته چوبی به طول دو متر که روی دیرک، به شکل t و زیر پلاس قرار می‌دهند بعضی پلاس‌ها سه تا چهار دیرک و کماچه دارند.
4- طناب برای نگهداری پلاس
5- زاجیلZAGIL دو شاخه کوچک حلقه مانند که دور تا دور پلاس به فاصله تقریبی هفتادسانتیمتر بسته شده و طناب را از آن می‌گذرانند.
6- خلال XALAL چوب باریک نوک تیز به طول 15 سانتیمتر از درخت ارچن درست می‌کنند و برای دوختن لبه‌های پلاس بکار میبرند.
7- لتفLEFT از موی بز بافته شده و با خلال آن را دور تا دور پلاس متصل می‌کنند.
8- کلیک CLICK چوب دو شاخه به طول دومتر که زیرطناب و در کنار زاجیل میزنند.
9- طناب سرانداز – دو تا سه عدد طناب بزرگ که از روی پلاس می‌گذرانند و دو سرآنها را به میخ می‌بندند تا بادهای شدید نتواند پلاس را از زمین بلند کند. خوانین و ثروتمندان از وسیله‌ای به نام تملیک BAND-E-TAMLIK استفاده می‌کنند.
10- چق CEQ وسیله‌ای حصیر مانند که از نی و موی بز بافته شده و دور تا دور پلاس بر پای داشته که دیواره آن را تشکیل می‌دهد.
11- میخ، تعدادی زیادی میخ که در زمین میکوبند وسرطناب‌ها را به آنها می‌بندند.
12- مشک: برای نگهداری آب و دوغ
13- تعدادی دیگ برای جوشاندن شیر
جاههای دیدنی روستای نمونه گنجان
1.مجموعه زیارتی سیاحتی یادمان شهدای گنجان
مرکز ایثار ومقاومت جنوب شرق کشور گنجان عزیز 70 لاله پرپر را جهت جاودانگی این مرز وبوم فدا نموده وافتخارکریمان لقب گرفته است که زندگی و وصف شهدا در این مبحث نمی گنجد که احتیاج است به صورت مفصل در این باره صحبت گردد که در اینجا فقط به نام این بزرگواران بسنده کرده ام.
نام نام خانوادگیپدرت. تولدمحل تولدت.شهادتمحل شهادتمحل دفناحمدستوبرصحبتعلی1335مناطق عشایری1357اسلام آبادمفقودالاثرامید علیشمس الدینیحاجی1345لاله زارزبیداتمفقوالاثرتیمورشمس الدینیسیف اله1343گنچان1362والفجر4 گنجانجانمرادشمس الدینمرید1343مناطق عشایری1365جزیره ام الرصاصگنجانجعفر شمس الدینمحبعلی1360زهمکان1381سیرچگنجانحبیب الهشمس الدینمراد1343مناطق عشایری1365کانال ماهی گنجانحسنشمس الدینیآقا رحیم1337مناطق عشایری1360ثامن الائمه گنجانحسن شمس الدینیببرعلی1344مناطق عشایری1361بیت المقدسگنجانحمدالهشمس الدینییداله1345ماران1374سیرجانگنجاناکبرشمس الدینیدیدارعلی1322آبدر1364والفجر8گنجاندادمولاشمس الدیناسداله1339مناطق عشایری1361فتح المبینگنجاندرویششمس الدینیمقصود علی1340مناطق عشایری1361فتح المبینگنجانرحمانشمس الدینیحمزه1337مناطق عشایری1360آبادانگنجانزمان الهستوبراحمد1357گنجان1381سیرچ گنجانسبزعلیشمس الدینیعزت اله1339آبدر1364کربلای 10گنجانسلیمانشمس الدینیمصیب1343مناطق عشایری1362سیستان و بلوچستانگنجانسهرابشمس الدینیخانجان1364مناطق عشایری1366گنجانشهدورستشمس الدینیمصیب1343مناطق عشایری1359کردستانگنجانعباسشمس الدینیحاجی1345باب گلوئیه1374رابرگنجانعلیشمس الدینیمحمد حسن1343مناطق عشایری1366گنجانعلی شمس الدینیاحمد1347کرمان1365قلاویزانگنجانعلیرضا شمس الدینیاحمد1356مناطق عشایری1381سیرچگنجانعیسیشمس الدینینادعلی1353زهمکان1381سیرچگنجانفرج الهزمزمحسن1336جواران1360گنجانقربانعلیشمس الدینیهمت اله1332آبدر1366ماووتگنجانکرامتشمس الدینیحسین1339مناطق عشایری1360آبادانگنجانکرامتشمس الدینیخانجان1328منطقه عشایری1360بستانگنجانلطفعلیسپیده دمجان اله1344اسفندقه1360بستانگنجانمحمدشمس الدینیعبدالکریم1347گنجان1360والفجر8گنجانمحمدحسینشمس الدینیحسین1343آبدر1367والفجر8گنجانمحمدستوبرعزت اله1345مناطق عشایری1368جزیره ام الوصاصگنجانمنوچهر الدینیشمس الدینیحسین1343گنجان1364والفجر8گنجانمهدیستوبرمحیا1332گشکین1367شلمچهگنجانمهدیشمس الدینیحسن1346مناطق عشایری1362شلمچهگنجانمهدی شمس الدینیزیادعلی1342هفت دانگان1364کربلای 4گنجانموسیپست دشتیاراحمد1345مناطق عشایری1364بیمارستانگنجاننصرت الهشمس الدینیحسین1338اسفندقه1363بدرگنجانقربانعلینمازییاراله1346گنجان1366فاوگنجانیاسر شمس الدینیمحمود1364گنجان1384نفتشهرگنجانیحیشمس الدینی1350گنجان1381سیرچگنجان
2.مسیر گردشگری رودخانه گنجان وگلینوئیه
در ضلع شرقی روستای نمونه گنجان و9 کیلومتری شهرستان رابر رودخانه فصلی گنجان قرار دارد که از رشته کوههای هزار ولاله زار سرچشمه میگیرد اطراف رودخانه را مزارع سرسبز کشاورزی و درختان تنومند گردو وصنوبر احاطه نموده است وترکیب رود،چشمه ها،مزارع کشاورزی وکوههای اطراف یک دره بسیار دیدنی را به وجود آورده که هوای خنک بهار وتابستان ،زلالی آب و آواز پرندگان این منطقه شما را بیشتر از یک بار به دیدن این تفریحگاه ترغیب می کند
در امتداد رودخانه در مسیر آب 500 متر پیاده روی کنید به چشمه سار زیبای گلینوئیه ودر نهایت به آبشار گلینوئیه می رسید
در پایان طبیعت گردی از استخر پرورش ماهی که در جنب رودخانه گلینوئیه قرار دارد چند عدد ماهی قزل خریداری کرده ودر دل طبیعت وفارغ از هیاهوی زندگی شهری با نم اهنگ آب رود وجیک جیک پرندگان نوش جان می نمائید
ازعمارت ها ودرختان قدیمی گلینوئیه نیز می توانید دیدن کنید
3.مناطق ییلاقی وعشایری روسکین ،گشکین وصغدین وآبدر
این مناطق زیبا را با خودروی سواری نمی توانید ببینید ولی با وانت میتوان رفت زندگی بی آلایش عشایری،کاروانسرای قدیمی شیرزاد وهوای دلنشین وطبیعت بکر این مناطق ارزش دیدن را دارد به علاوه اگر طالب عسل خالص محلی،کشک،دوغ،ماست،کره وپنیر خوب وطبیعی گوسفندی هستید سفر به این منطقه را از دست ندهید این مناطق گردشگری در فاصله 4 الی10 کیلومتری شرق گنجان قرار دارند ودر مسیر آنها سیاه چادرهای ابل دیداری وکمی متمایل.مسیر زیبای رودخانه کندر کرنگ،جاده رویایی گیدوا وباقرآباد،مسیر دلربای رودخانه صباباد،دشت حاصلخیز پشته سلیمان.
محصولات کشاورزی این منطقه بادام و گردو، نوری، گیلاس، سیب و … شغل مردم این منطقه بیشتر کشاورزی، دامداری، پرورش زنبور عسل می باشد. از مهمترین محصولات باغی این منطقه گردو و بادام است. که در اینجا به فواید گردو و عسل می پردازیم:هه
گردو از قدیم سمبل عقلانیت بوده است زیرا دانه آن در پوششی داخل پوسته آن قرار دارد، درست مثل مغز آجیل و خشکبار موادمغذی پرفایده بسیاری در خود دارند، به‌ویژه اسیدهای چرب مفید که برای سلامت بدن لازمند.
30 نوع مختلف کشت گردو وجود دارد. سه نوع متداول آن که برای اهداف تجاری تولید می‌شوند گردوی انگلیسی یا ایرانی، گردوی سیاه و گردوی سفید یا باترنات است. گردو در ایران، امریکا، رومانی، فرانسه، ترکیه و چین کشت می‌شود. بعد از کشت، حدوداً چهار سال طول می‌کشد تا این گیاه اولین محصول خود را به بار بنشیند.
طی هر فصل، میوه‌ها تا مرداد ماه که پوسته ضخیم سبز رنگ شروع به شکسته شدن و نشان دادن پوسته قهوه‌ای کمرنگ داخلی می‌کند، برای برداشت آماده می‌شوند. گردوها شکلی تقریباً کروی و 15-10 گرم وزن دارند.
از لحاظ ساختاری، مغز گردو از دو لپه ناهموار و موج‌دار تشکیل شده است که رنگی تقریباً سفید دارد و با یک پوسته نازک و سبک پوشیده شده است. لپه‌های گردو تقریباً به همدیگر متصل شده‌اند. روغن گرفته شده از مغز گردو، به غیر ازآشپزی، بعنوان روغن حامل در داروسازی و رایحه‌درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
فواید گردو برای سلامتی
گردو منبعی عالی از انرژِی است که موادمغذی، موادمعدنی، آنتی‌اکسیدان و ویتامین‌های پرفایده بسیاری در خود دارد.
گردو سرشار از اسیدهای چرب اشباع‌شده مونو (حدود 72%) مثل اسید اولئیک است و منبعی عالی از کلیه اسیدهای چرب ضروری امگا3 مثل اسید لینولئیک و اسید آلفا لینولئیک و اسیدهای آراشیدونیک می‌باشد. مصرف مداوم گردو در رژیم‌غذایی به پایین آوردن کلسترول کلی و همچنین کلسترول بد (LDL) و افزایش کلسترول خوب (HDL) در خون کمک می‌کند. مطالعات نشان می‌دهد که رژیم‌غذایی مدیترانه‌ای که سرشار از اسیدهای چرب اشباع مونو و اسیدهای چرب امگا3 می‌باشد، به پیشگیری از بیماری قلبی کرونری و سکته کمک می‌کند.
مصرف حدود 25 گرم گردو در روز 90% از اسیدهای چرب امگا3 ضروری (مصرف توصیه شده روزانه) را فراهم می‌کند. مطالعات نشان می‌دهد که اسیدهای چرب n-3 با عملکرد ضدالتهابی خود به کاهش خطر فشارخون، بیماری‌های قلبی کرونری، سکته و سرطان‌های سینه، روده و پروستات کمک می‌کند.
گردو منبعی عالی از مواد فیتوشیمی مثل ملاتونین، اسید الاژیک، ویتامین E، کاروتینوئید و ترکیبات پلی‌فنولیک است که با خاصیت آنتی‌اکسیدانه بودن آن در ارتباط است. این ترکیبات اثرات بالقوه‌ای برعلیه سرطان، پیری، التهاب و بیماری‌های نورولوژیکی دارند.
علاوه بر اینها، گردو منبعی بسیار خوب از ویتامین E و به ویژه گاما-توکوفرول است؛ حدود 21 گرم در هر 100 گرم (حدود 140% از سطح موردنیاز روزانه). ویتامین E یک آنتی‌اکسیدان محدود در چربی بسیار قوی است که برای حفظ یکپارچگی غشای سلولی غشاهای مخاطی و پوست با محافظت از آن دربرابر رادیکال‌های آزاد مضر اکسیژن لازم است.
مهمترین خاصیت عسل ، ضد میکروب بودن آن است. در حالی که عسل یک ماده کاملاً خوراکی است و بایستی محیط خوبی برای پرورش میکروب ها باشد ، ولیکن میکروب ها در معرض عسل نابود شده و اجساد آنها نیز به مرور از بین می رود. زیرا عسل حاوی آنتی بیوتیک و آنزیم دیاستاز است . در گذشته از این خاصیت عسل برای از بین بردن پینه های دست و پا سود می جستند.
عسل حاوی آنتی اکسیدان است، از این رو مصرف آن برای سلامت قلب و عروق مفید است. عسل به سلامت پوست کمک می کند و ضد پیری است.
در قدیم هر دارویی را با عسل مخلوط می کردند، زیرا خاصیت بهبود بخشی داروها را چند برابر می کرده و امروزه هم از عسل در بسیاری از محصولات آرایشی و بهداشتی استفاده می کنند.
• از عسل در فرآورده های ضد سرفه بطور مستقیم و غیرمستقیم استفاده می شود . مزه مزه و غرغره شربت عسل برای برطرف کردن زخم های دهان و ورم گلو بسیار سودمند است. عسل ضد آسم است.
• عسل با اینکه بسیار شیرین است، برای دندان ها و لثه مضر نیست، بلکه لثه ها را سالم می سازد و دندان ها را سفید می کند.
• دستگاه گوارش را پاک می سازد و ضد اسهال است. در تحقیقات ثابت شده اثر بسیار مفیدی برعفونت های معده با هلیکو باکتر پیلوری دارد. از این رو ضد زخم معده و دستگاه گوارش است.
• عسل در درمان آب مروارید ( کاتاراکت ) مفید است.
• عسل بادشکن است و برای معالجه قولنج روده تجویز می شود و در مسمومیت های غذایی، دستگاه گوارش را پاک می سازد.
• دوست کبد و پادزهر است، پس در بیماری های کبدی مصرف آن مفید است .سکنجبینی که با عسل تهیه می شود، صفرابری اعلاست.
• سنگ های کلیه و مثانه را از بین می برد. برای این منظور عسل را با کندر باید مصرف کرد.
• عسل خواب آور است و به مبتلایان به بیماری کم خوابی توصیه می شود که قبل از خواب چند قاشق مرباخوری عسل میل کنند.
فصل سوم
روش شناسی تحقیق
روش تحقیق
روش جمع اوری اطلاعات در این پژوهش میدانی و بر پایه ی مصاحبه است به طور تصادفی افرادی در آیادی های مورد نظر مورد مصاحبه قرار گرفتند و پرسش هایی در مورد آداب و رسوم و پرسش هایی نیز درباره ی معادل کلمات که مورد نظر مصاحبه کننده بود توسط افراد آزمودنی به زبان آورده می شد.
ابزار گردآوری اطلاعات
از طریق مشاهده و مصاحبه انجام گرفته واز وسایل : ضبط صوت، دوربین عکاسی، فیش و رایانه استفاده گردیده است.
قلمرو تحقیق حاضر از نظر جغرافیایی تاریخی فرهنگی و جمعیتی روستای نمونه و شهیدپرور گنجان می باشد.
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
بعد از جمع آوری اطلاعات مطالب ضبط شده آزمودنی ها مرور شد و هر مطلب در بخش مخصوص به آن گنجانده شد مثلا چیستان و ضرب المثل در بخش ادبیات شفاهی- مراسم و جشنها در بخش آداب و رسوم و لغات در بخش اصطلاحات محلی به ترتیب حروف الفبا مرتب شدند و بعد آوا نگاری گردیدند.
فصل چهارم
یافته های تحقیق
1- فرهنگ عامیانه و اداب و رسوم مردم گنجان
فرهنگ از دو جز (فر) و (هنگ) ترکیب یافته است:
1- “فر” یا “فرا” در فرس هخامنشی و اوستا از پیشامدها است به معنی “پیش” از فارسی هم گذشته از فرهنگ برسر بسیاری از واژه‌ها “فرا” می‌آید چون فرا رفتن و فرا خواندن یا “فر” به فتح”فا” چون فرسودن و کسر “فا” چون فرستادن و جز اینها.
2- “هنگ” جداگانه در فارسی به معنی قصد و نیت می‌باشد. آهنگ یا پیشاوند “آ” در زبان رایج‌تر است. هنگ با پشاوند “فر” به معنی داشتن و ادب است. در نوشتن پهلوی هم به همین معنی بسیار دیده می‌شود و اصولاً فرهنگ در زبان پهلوی به معنی: ترتیب، آموزش و پرورش و آنچه آموخته می‌شود به کار می‌رفته است.
فرهنگ عامه و تاریخچه آن
فرهنگ عامه را باید در متن زندگی و درون زندگی مردم جست به معنی جهت است که فرهنگ عامه نام گرفته است ارزش بخشیدن و اهمیت دادن به فرهنگ مردم، در اصل ارج نهادن به عقاید آنان می‌باشد که جزیی از زندگی می‌گردد.
فرهنگ مردم همان ترجمه کلمه “فولکلور” است که نخستین بار ویلیام.جی. تامس باستان شناس انگلیسی وضع کرد و آن را در نشریه انجمن ادبی لندن به چاپ رساند.
کلمه فولکلور مرکب است از دو جز “فولک” و “لر” که جز اول را در فارسی به مردم، توده، عامه، خلق و عوام ترجمه کرده‌اند وجز دوم را به معنی دانش، آگاهی، معلومات، حکمت و دانستنی و کلماتی مشابه ترجمه نموده‌اند ولی در فارسی به اصطلاح فرهنگ مردم، فرهنگ توده، دانش علوم، اداب و رسوم و اعتقادات و اخلاق عامه و از این قبیل معنی کرده‌اند.
اما فرهنگ مردم یا فولکلور در قرن اخیر جای خود را در ادبیات به طور وسیع باز نموده است. فرهنگ مردم مجموع گفته‌ها و تروشات افکار و اندیشه‌های توده مردم از داستان، ضرب‌المثل، ترانه، آواز، لطیفه و چیستان است که دانسته‌ها، آگاهی‌ها، اداب و رسوم، عواطف و احساسات را در برمی‌گیرد. این آثار نه چنان است که گوینده‌اش معین باشد بلکه گفته‌هایی است که سینه به سینه نقل شده و یک منبع و ماخذ بیش ندارد و آن “توده مردم” است.
“فرهنگ مردم به مثابه‌ی آینه‌ای است که چهره واقعی و خصلتهای عینی و ویژگی‌های روحی و ذوقی و فکری اقوام و قبایل جهان را در آن توان دید و از اخلال قصص و اسطوره‌ها و تمثیلات و اداب و ترانه‌ها و لطیفه‌های یک قوم و قبیله، خلق و خوی و سرشت و سرگذشت او را توان شناخت و سوانح و حوادثی که بر او گذشته مطالعه توان کرد و در مغرب زمین، از باستانی ترین و حتی داستانی‌ترین ادوار تمدن یونان و روم تا قرون جدید فولکلور، الهام بخش بسیاری از نویسندگان، شاعران، نمایشنامه‌نویسان و پژوهندگان بوده و در ایران نیز از روزگاران کهن و دوران پیش از اسلام فرزانگان و هنرمندان شناخته و گمنام از آن بهره گرفته‌اند.
این بهره‌وری از افکار و قصص و تمثیلات توده‌ها در دوره‌ی اسلامی ایران نیز ادامه یافته و خردمندان و دانایان و بزرگانی چون فردوسی، ابوریحان، فخرالدین اسعد گرگانی، بیهقی، خاقانی، مولوی، نظامی، سعدی، حافظ، عبیدزاکانی و امثال این سروران از این مطالب به عنوان مناسب‌ترین قالب برای ارایه‌ی افکار بلند خود سود جسته‌اند و این قبیل مضامین را ترجمان آراء خود و وسیله تفاهم و تفهیم و ارتباط خویش با خلق ساخته‌اند.
“همچنانکه در این اظهارنظرهای وابسته به ادبیات شفاهی میبینیم و دیگران نیز کمابیش نظیر این نظرها را ابراز داشته‌اند به این نتیجه می‌رسیم که:
اولا ادبیات توده مردم عوام یا “خاکساران” و “خاک نشینان” همسنگ و همپایه ادبیات برگزیدگان و خواص یا “قصر نشینان” و دارندگان غلامان و کنیزان است و در میان احساسات و افکار تخیلات و عشقو اشتیاق و تمنیات دست کمی از آنان ندارد.
ثانیاً دانشمندان و بزرگان مایه‌ی سخن خود را در اشعار و نوشته‌های خود کم و بیش از فرهنگ بدست آورده‌اند”.


دیدگاهتان را بنویسید